Erginplastik olarak her zaman olduğu gibi, bu kez “Kediler isimlerini biliyor mu” konusunda sizin yanınızdayız.
Kediler isimlerini biliyor mu? Bursa’dan dünyaya uzanan meraklı bir soru
Benzer Bir Yazı: Kediler insan yüzünü nasıl görür ?
Bursa’da bir akşam… İşten çıkmışım, Uludağ’dan inen serin rüzgâr yüzüme çarpıyor. Metrodan çıktığımda kaldırım kenarında bir kedi bana bakıyor. Öyle sıradan bir bakış değil; sanki “geciktin” der gibi.
O an aklımdan yine aynı soru geçiyor:
“Kediler isimlerini biliyor mu?”
İnsanın böyle soruları genelde boş vakitte aklına gelir derler ama bence tam tersi. En dolu olduğun zamanlarda, yani hayatın hızlı aktığı anlarda, beynin sana küçük molalar veriyor. Ben de bu molalarda kedilerle ilgili gereksiz ama bir o kadar da tatlı sorular üretiyorum.
Türkiye’de kedilerle kurulan ilişki: isimden çok “ruh hâli” meselesi
Türkiye’de kedilerle ilişki biraz farklı. Özellikle Bursa gibi şehirlerde sokak kedileri hayatın doğal bir parçası. Mahalle bakkalının önünde de varlar, cami avlusunda da, sitenin otoparkında da.
Ve en ilginci şu: onlara isim veriyoruz ama çoğu zaman kendimiz bile kullanmıyoruz.
Mesela bizim apartmanda bir kedi var: “Minnoş”. Ama kimse Minnoş demiyor. Herkes:
“Sarı geldi”
“Şu tekir yine burada”
“Abi siyah olan nerede?”
Yani isim var ama pratikte pek kullanılmıyor.
İşte tam burada şu soru daha da ilginç hale geliyor:
“Kediler isimlerini biliyor mu?”
Eğer biz isimlerini bu kadar rastgele kullanıyorsak, kedi hangi noktada “ben Minnoş’um” diye düşünmeye başlıyor?
Bursa sokakları ve kedilerin sosyal zekâsı
Bursa’da özellikle tarihi bölgelerde, Tophane civarında ya da Ulu Cami etrafında kediler insanlara alışmış durumda. Turistlerle poz veriyorlar, esnafın dükkânına girip çıkıyorlar.
Geçen gün bir sahneye şahit oldum:
Bir kafe sahibi kediyi çağırıyor:
“Pamuk gel buraya.”
Kedi bakıyor. Gelmiyor.
Sonra başka bir çalışan:
“Gel oğlum, mama var.”
Kedi anında geliyor.
İşte o an tekrar düşündüm:
“Kediler isimlerini biliyor mu, yoksa sadece ses tonunu mu tanıyor?”
Çünkü burada isimden çok, çağrının enerjisi işe yarıyor gibi.
Küresel bakış: bilim ne diyor, insanlar ne düşünüyor?
Dünyaya baktığımızda da durum çok farklı değil ama yorumlar biraz daha sistemli.
Japonya’da yapılan bazı davranış araştırmalarında kedilerin kendi isimlerine tepki verdiği ama bunu “anlam” olarak değil, “ses kalıbı” olarak algıladığı belirtiliyor. Yani bir nevi Pavlov refleksi gibi.
İngiltere’de ev kedileri üzerinde yapılan gözlemler de benzer şey söylüyor: kedi, sahibinin sesini ve belirli kelime ritimlerini ayırt edebiliyor ama bunu insanlardaki gibi “kimlik bilinci” olarak değil, “tanıdık uyaran” olarak değerlendiriyor.
ABD’de ise özellikle evcil hayvan davranış uzmanları şunu vurguluyor: Kediler köpekler gibi “isim = ben” ilişkisi kurmuyor. Ama zamanla belirli seslerin kendileriyle ilgili olduğunu öğreniyorlar.
Yani küresel ortak nokta şu:
“Kediler isimlerini biliyor mu?” sorusunun cevabı, evet ama bizim düşündüğümüz şekilde değil.
Türkiye ile dünya arasındaki fark: duygusal bağ mı, davranış mı?
Türkiye’de kedilerle ilişki daha duygusal. Onlara isim veriyoruz, konuşuyoruz, bazen dert anlatıyoruz. Hatta sokakta gördüğümüz kediyi eski bir tanıdık gibi selamlıyoruz.
Mesela Bursa’da yaşadığım apartmanda bir teyze var. Kedilere isim veriyor ama isimler sürekli değişiyor:
“Bugün bu kara kediye Karabaş diyelim”
“Yok yok bu çok asil, Prens olsun”
Ama kedi için hiçbir şey değişmiyor. O sadece mama saatini biliyor.
Avrupa’da ise daha sistematik bir yaklaşım var. Özellikle Almanya ve Hollanda gibi ülkelerde kedilerin eğitimi daha planlı. İsim kullanımı da daha tutarlı. Aynı kelime, aynı ton, aynı tepki hedefleniyor.
Yani orada isim bir “komut”, Türkiye’de ise biraz “duygu”.
Kediler isimlerini nasıl algılıyor?
Şimdi biraz daha teknik ama sade bir yerden bakalım.
Kediler insan sesini diğer seslerden ayırabiliyor. Özellikle kendi sahiplerinin sesini çok net tanıyorlar. Ama isim dediğimiz şey onlar için bir “etiket” değil, daha çok bir “ses paketi”.
Yani “Minnoş” dediğimizde kedi şunu düşünmüyor:
“Evet ben Minnoş’um.”
Bunun yerine şunu öğreniyor:
“Bu ses geldiğinde genelde mama, sevgi ya da dikkat geliyor.”
Bu yüzden aynı kediyi farklı isimlerle çağırdığınızda bile tepki verebilir.
Ben bunu Bursa’da çok net gözlemledim. Aynı kediye üç farklı kişi üç farklı isim söylüyor ama kedi sadece sesin tonuna bakıyor.
Günlük hayattan küçük bir örnek
Geçen hafta işten dönerken sitenin girişinde bir kedi gördüm. Ayaklarımı uzatıp oturmuş, tam bir “ben burada yöneticiğim” havasında.
Yanımdan geçen biri:
“Gel Boncuk.”
Kedi bakmadı.
Sonra güvenlik:
“Gel kanka.”
Kedi yine bakmadı.
Sonra ben:
“Pspsps”
Kedi direkt geldi.
İşte o an düşündüm:
“Kediler isimlerini biliyor mu?” sorusunun cevabı belki de isimde değil, çağrının ritminde.
Kedilerin öğrenme şekli: isimden çok deneyim
Kediler öğrenmeyi tekrar ve sonuç üzerinden yapıyor. Yani bir ses duyduklarında bunun sonucunu deneyimliyorlar:
Ses → mama geliyorsa = olumlu
Ses → hiçbir şey olmuyorsa = nötr
Ses → veterinere gidiliyorsa = kaç
Bu yüzden isimleri öğrenmeleri aslında “isim” öğrenmek değil, o isme bağlı deneyimi öğrenmek.
Türkiye’de bu durum biraz daha karışık çünkü aynı kediye farklı insanlar farklı isimler veriyor. Ama kediler buna rağmen gayet rahat yaşıyor.
Dünya genelinde ise evcil kedilerde isim sabitliği daha fazla olduğu için tepki verme oranı biraz daha yüksek.
Bursa’dan bir gözlem: apartman kedileri
Bursa’daki apartman kedilerinin bir özelliği var: kolektif yaşıyorlar ama bireysel takılıyorlar.
Bizim binada mesela üç kedi var. Ama hepsi aynı mama saatinde aynı yere geliyor. İsimlerini kimse tam bilmiyor.
Bir gün komşuya sordum:
“Bunların isimleri neydi?”
“Abi bilmiyorum ama biri Sarı, biri Zayıf, biri de Yeni.”
İşte bu kadar.
Ama garip olan şu: kediler buna hiç takılmıyor.
Kediler isimlerini biliyor mu? sorusunun gerçek cevabı
Bu sorunun cevabı aslında tek bir cümle değil.
Kediler isimlerini biliyor mu? sorusuna en dürüst cevap şu:
Kediler isimleri “kimlik” olarak değil, “ses ve sonuç ilişkisi” olarak öğreniyor.
Ama işin ilginç tarafı şu: biz insanlar isimleri çok ciddiye alıyoruz. Onlar ise hayata daha basit bakıyor.
Belki de bu yüzden kediler bize o kadar huzurlu geliyor. Çünkü isim, etiket, statü gibi şeyleri biz kadar önemsemiyorlar.
Küçük bir iç düşünce
Bazen Bursa’da yürürken düşünüyorum:
Biz kendimizi isimlerle, unvanlarla, rollerle tanımlıyoruz. Kediler ise sadece yaşıyor.
Belki de onlar için önemli olan “kim oldukları” değil, “şu an ne yaptıkları”.
Ve ben yine kaldırımda bir kedi gördüğümde aynı soruya dönüyorum:
“Kediler isimlerini biliyor mu?”
Belki biliyorlar.
Belki de hiç umursamıyorlar.
Ama kesin olan bir şey var: biz onların isimleriyle uğraşırken, onlar hayatı çok daha basit yaşıyor.
Erginplastik olarak her zaman en iyi içeriği sunmak için çalışıyoruz. “Kediler isimlerini biliyor mu” konusunda daha fazlası için takipte kalın!
Önerdiğimiz İçerik: Kediler insanda ağrıyan yeri hisseder mi ?